Biologicals een nieuwe stap in de behandeling van huidaandoeningen
Biologicals:
een nieuwe stap in de behandeling van huidaandoeningen
Met efalizumab en etanercept heeft de dermatologie kennis gemaakt met zogenaamde biologicals. Dermatoloog prof. dr. P. van de Kerkhof, verbonden aan het Universitair Medisch Centrum St. Radboud in Nijmegen, geeft zijn visie op de medicijnen. "Ze zijn een effectief middel tegen ernstige psoriasis en misschien ook tegen andere huidziekten."
'Biologicals' zijn een nieuwe klasse medicijnen in de dermatologie. Ze lijken zeer sterk op menselijke eiwitten en kunnen zo rechtstreeks ingrijpen op processen in het lichaam (zie ook het kader 'biologicals en huidziekten'). Etanercept is bijvoorbeeld afkomstig van gekweekte cellen, die zodanig zijn behandeld dat ze een medicinaal eiwit maken. Na een complexe bewerking kan dit eiwit worden gebruikt als medicijn.
Nieuwe kansen
Door de specifieke eigenschappen kunnen biologicals een nieuwe kans betekenen voor patiënten met ernstige psoriasis die onvoldoende reageren op de huidige behandelingen, of die hiervan ernstige bijwerkingen ondervinden. "In Nijmegen hebben we inmiddels veertig van deze patiënten behandeld met biologicals en wereldwijd zijn dat er duizenden", vertelt prof. dr. P. van de Kerkhof, hoofd van de afdeling dermatologie van het UMC St. Radboud in Nijmegen. "De resultaten zijn positief. Bij driekwart van de behandelde psoriasispatiënten neemt na 24 weken behandeling de PASI-score - een maat voor de roodheid, de verdikking, de schilfering en het oppervlak van de aangedane huid - met minstens 50% af. De helft van de patiënten ziet de symptomen zelfs met minimaal 75% verminderen." Een behandeling duurt in eerste instantie drie maanden en wanneer de verbeteringen voldoende zijn, volgen nog negen maanden. Dan bekijkt de dermatoloog of langer behandelen nog nodig is. Wanneer de behandeling is gestopt, zal de psoriasis weer opvlammen. Na hoeveel tijd dat gebeurt, is nog niet goed onderzocht. Ondanks de krachtige werking zijn tot op heden vrijwel geen bijwerkingen gevonden van het gebruik van biologicals. Van de Kerkhof: "Wereldwijd is efalizumab nu drie jaar getest en etanercept zelfs tien jaar, zonder dat er noemenswaardige bijwerkingen gevonden zijn." Maar controle blijft belangrijk, want de medicijnen beïnvloeden het immuunsysteem. Het zijn hoopvolle resultaten, zeker vergeleken met de werkzame stoffen methotrexaat, ciclosporine en acitretine die dermatologen nu vaak voorschrijven bij ernstige psoriasis. Deze middelen kunnen onder andere lever- en nierbeschadiging veroorzaken.
Nieuwe ontwikkelingen zijn welkom
Van de Kerkhof hecht veel waarde aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen, zoals de biologicals. "Er is grote behoefte aan. In ons ziekenhuis heeft één op de drie psoriasispatiënten te weinig profijt van de bestaande therapieën. Overigens is dit percentage voor heel Nederland lager omdat we in ons ziekenhuis vooral de ernstigste patiënten zien."
De problemen in de dermatologie zijn echter nog veel groter. Ook veel patiënten met bijvoorbeeld eczeem, lichen ruber planus en sclerodermie reageren niet of niet voldoende op de huidige therapieën. In theorie zijn er ook biologicals tegen deze ziekten te maken, maar hier moet nog verder onderzoek naar worden gedaan.
Toekomstverwachtingen
Van de Kerkhof ziet een goede toekomst voor biologicals. Dat betekent echter niet dat hij zijn ogen sluit voor de huidige problemen. Zelfs efalizumab en etanercept, die in september vorig jaar geregistreerd zijn, zijn nog lang geen standaard therapie. Dat komt allereerst door de vraag of biologicals wel veilig zijn. "Zoals eerder gezegd: op de korte en middellange termijn staat vast dat ze veilig zijn. We weten echter nog niet wat ze doen na gebruik van tientallen jaren. Daarom moeten we patiënten tijdens, maar ook na de behandeling met biologicals goed blijven controleren." De voorlopige resultaten van efalizumab en etanercept stemmen Van de Kerkhof echter optimistisch over de veiligheid.
Het tweede struikelblok is geld. Van de Kerkhof vertelt dat de behandeling van één patiënt voor één jaar meer dan tienduizend euro kost. "Het is zeker wenselijk en maatschappelijk verantwoord om patiënten met ernstige psoriasis te behandelen met biologicals, maar grootschalig gebruik zal de ziektekosten sterk laten stijgen." Biologicals zijn zo duur, omdat het productieproces zeer complex is.
Weer op de reservebank?
Vanwege die hoge kosten acht Van de Kerkhof de kans aanwezig dat biologicals op den duur weer worden vervangen door nieuwe ontwikkelingen, zoals de zogenaamde klein-moleculaire medicijnen. Dit zijn chemische medicijnen die net iets anders werken dan biologicals, maar die in theorie wel hetzelfde resultaat hebben, namelijk voorkomen dat bepaalde afweercellen en eiwitten schade aan de huid veroorzaken. Deze medicijnen hebben grote voordelen. Chemische middelen zijn namelijk goedkoper te produceren en zijn niet, zoals biologicals, alleen via een injectie toe te dienen. Zeer waarschijnlijk zijn klein-moleculaire medicijnen als pil of zelfs als zalf te gebruiken. Zalven hebben als grote voordeel dat ze lokaal gebruikt kunnen worden en dat daardoor de eventuele bijwerkingen grotendeels beperkt blijven tot de huid. De ontwikkeling van klein-moleculaire medicijnen zal echter nog jaren op zich laten wachten. Maar nu zijn biologicals beschikbaar. Van de Kerkhof denkt dat de ontwikkeling van nieuwe biologicals voor de behandeling van psoriasis en andere huidziekten de eerstkomende jaren door zal zetten. Hij verwacht ook dat meer patiënten die deze behandeling echt nodig hebben, deze vergoed krijgen. Daarnaast geeft het onderzoek naar biologicals nieuwe inzichten in de processen die aan het ontstaan van huidaandoeningen ten grondslag liggen. Hierdoor leidt het onderzoek naar biologicals ook tot de ontwikkeling van nieuwe en goedkopere alternatieven, zoals de eerder genoemde klein-moleculaire medicijnen.
Het Huidfonds zet zich in voor de bestrijding van huidziekten. Met uw steun kunnen we dat blijven doen! Het Huidfonds ontvangt geen overheidssteun en is afhankelijk van donaties (of sponsorgelden). Het Huidfonds beschikt over het CBF-keurmerk voor verantwoorde fondsenwerving en -besteding. Wilt u onderzoek naar en voorlichting over huidziekten steunen, dan is uw donatie meer dan welkom op gironummer 77331 ten name van Stichting Nationaal Huidfonds te Arnhem.
Terug naar het overzicht
